Marineterrein Amsterdam

Een onafhankelijk blog van een Kattenburger over de herontwikkeling van het Marineterrein Amsterdam. Van een gesloten enclave naar een plek voor iedereen. Blog Marineterrein gaat door als marinekwartier.com

Posts tonen met het label geschiedenis. Alle posts tonen
Posts tonen met het label geschiedenis. Alle posts tonen

zaterdag 26 mei 2018

Nooit meer schietpartijen op het Marineterrein

Op de laatste 3 foto's hieronder zie je de oude schietbaan op het Amsterdamse Marineterrein. Dit gebouwtje is al enige tijd niet meer als zodanig in gebruik. Begin dit jaar mocht XRBASE het inrichten als plek voor cross-mediale projecten. Daarnaast blijkt het ook een prima feesthok.
Binnenkort is het echter einde oefening voor dit militaire object. Naar verluid wordt het later dit jaar gesloopt. En daar zullen weinig tranen om geplengd worden. Het zit nu nog als een lelijke puist tegen het veel fraaiere gebouw 024 aangebouwd. Na de sloop is er dan echt geen mogelijkheid meer voor het houden van een legale schietpartij op het Marineterrein.

De andere foto's zijn genomen op de Voorwerf en rond de nieuwe lunchplek Clubhouse.




donderdag 5 oktober 2017

Het Nieuwe Marineterrein - Videoregistratie van een informatiebijeenkomst in Pakhuis De Zwijger

Van de site van Pakhuis De Zwijger:
4 oktober 2017 
Voor de zomer heeft het college van B&W de eerste ideeën voor de toekomst van Marineterrein Amsterdam bekend gemaakt. Velen hebben hierop gereageerd. Nadere onderzoeken zijn verricht. Aan de eerste ideeën is verder gewerkt. De plannenmakers van Rijk, gemeente, stadsdeel en Bureau Marineterrein Amsterdam presenteren tijdens deze avond de voortgang.
Kijk hier het plenaire gedeelte van de avond terug:

woensdag 5 april 2017

Architect Arna Mackic cynisch over toekomst Marineterrein



Vandaag verscheen in het Parool een interview met architect Arna Mackic. Ze maakte vorig jaar een ontwerp voor een groot object in de haven van het Marineterrein. Een gigantisch kompas zou sociaal verbindend moeten gaan werken door het verleden van Amsterdammers naar voren te halen. Blijkbaar heeft haar plan geen goedkeuring gekregen, want aan het eind van het interview verzucht ze dat er op het terrein 'straks weer gewoon hotels zullen worden gebouwd'.
Ik kan niet in de toekomst kijken, maar er is bij gemeente en rijk in ieder geval de intentie de maritieme geschiedenis onderdeel te laten blijven van dit stukje Amsterdam.
In de strategienota staat letterlijk: "Het Marineterrein zal een op de 400-jarige historie gebaseerde maritieme beschermende kracht vasthouden en uitwerken." 
Met of zonder het kompas van Mackic...


Uit het Parool (5 april 2017):
[...]
"Normaal kijken we wat niet-westerse steden kunnen leren van westerse steden," zegt ze. "Maar de tijd is gekomen dat we andersom kunnen kijken. Die verwoeste steden worden gedwongen hun eigen cultuur en identiteit opnieuw op te bouwen. In Amsterdam staan we voor een andere taak: hoe gaan we nieuwe collectieve plekken maken, waar we ons kunnen verbinden met de nieuwe bevolkingsgroepen."
'Gewoon weer hotels'
Een voorbeeld: het Marineterrein. Na 350 jaar weer open voor het publiek en destijds de plek waar boten werden gebouwd die de Nederlandse handelsvloten beschermden.
Toen ze bij studio RAAAF werkte, heeft ze er al eens een ontwerp voor gemaakt: een driedimensionaal kompas, waar bezoekers kunnen uitzoeken wie de oma van hun oma was. Zo komen de Amsterdammers van nu - van alle rangen en standen - erachter waar de wortels zijn van hun familie van vier generaties terug liggen.
Mackic: "Die rijke geschiedenis van Amsterdam, dat we allemaal nieuwkomers in de stad zijn, komt daarvandaan. Een ideale plek om ons te verbinden, maar helaas weten we allemaal dat er straks weer gewoon hotels worden gebouwd."

maandag 3 april 2017

Welke 11 gebouwen op het Marineterrein moeten zeker blijven staan?

In de afgelopen jaren is er een flinke hoeveelheid rapporten, analyses en (studenten)ontwerpen voor het Marineterrein geproduceerd. Deze zijn soms vrij zakelijk en praktisch en soms erg inspirerend. Delen van de ontwerpen zijn zeker de moeite waard om nader uit te werken, maar sommige ideeën getuigen van weinig voeling met verleden en omgeving. In plaats van te kijken wat er moet komen kunnen we ook eens kijken wat de moeite waard is om te behouden. Ik kom op ruim 10 gebouwen die mijns inziens een tweede of derde leven verdienen. In willekeurige volgorde en zonder definitief oordeel. Laten we het organisch houden! ;-)
Een volgende keer de andere gebouwen, die niet perse weg hoeven, maar bijvoorbeeld getransformeerd of aangevuld kunnen worden om nog meer waarde aan het terrein toe te kunnen voegen.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Gebouw 001 - Commandantswoning
Deze voormalige commandantswoning is een mooi voorbeeld van de jaren zestig villabouw. Het gebouw is nu wat afgesloten door de hoge haag eromheen, maar de kwaliteit is ook op dit moment al zichtbaar. Een openbare functie zoals een galerie of horeca-etablissement zou zeer geschikt zijn.


----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Gebouw 003 - Poortgebouw
Dat het poortgebouw op de Voorwerf als rijksmonument blijft staan lijkt me buiten kijf. Het vormt een mooie buffer tegenover de drukke stad erachter. De poort vormt een mysterieuze ingang naar het terrein. 


----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Gebouw 006 - Longroom
Het pand waarin nu Pension Homeland huist is een van de parels van het terrein wat mij betreft. De proporties van onder- en bovenbouw zijn perfect. Het ritme van de kozijnen en kleurvlakken klinkt als een Mondriaan door in het hele aangezicht. Het beton is elegant en toch robuust. Een echt officiersgebouw. Stoer in een mooi uniform. Pension Homeland mag blijven!


----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Gebouw 007 - Wachtgebouw
Het wachtgebouw is denk ik een van de meest onderschatte gebouwen op het Marineterrein. Het komt in de architectonische analyse van de gemeente niet eens voor. Het is een vroeg ontwerp van Benthem Crouwel Architecten. Utilistische bouw met oog voor detail en kwaliteit. Het ontwerp is enigszins aangetast doordat de oorspronkelijke schuifdeur is vervangen door klapdeuren. Niettemin blijft het geheel overeind en mag, zeker ook als herinnering aan het marineverleden, niet verloren gaan. En daar hoort het aandoenlijke wachthuisje zeker bij!


----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Gebouw 024 - Logistieke School
Gebouw 024 heeft niet zoals het poortgebouw een monumentenstatus, maar is wel een zogenaamd 'beeldbepalend pand'. Het is aan de buitenkant een wat saai kazernegebouw. Maar binnen heeft de huidige huurder IJsfontein de bovenverdieping prachtig verbouwd. Blijft waarschijnlijk staan.


----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Gebouw 027E  & Gebouw 027W - Lesgebouwen TOKM
De twee gebouwen 'op pootjes' langs de kade aan het Oosterdok zijn kolossen die dit gedeelte van het terrein toch niet overheersen. Door de ruimte onder de bebouwing ontstond een weids plein in plaats van een afgesloten parkeerplaats. Als in 2018 de rest van het terrein openbaar wordt en de huidige fietsroute achter de gebouwen langs kan, zou dit nog meer een voetgangersgebied kunnen worden met extra mogelijkheid om te recreëren langs de waterkant. De gebouwen zelf zijn inmiddels verbouwd, waarbij 027E met zijn houten zonweringen het best gelukt is. 


----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Gebouw 030 - Evenementencomplex
Dan de oude kantine, nu evenementencomplex. Wat een mooi gebouw was (en is) dat! Ik heb er al eerder de loftrompet over gestoken, maar ik moet het nogmaals zeggen. Dit pand moet zeker gerenoveerd worden naar zijn oorspronkelijke staat! Het is ondanks de flinke omvang zeer menselijk in z'n sfeer. Als de lompe panelen langs de dakrand verwijderd worden en de proporties van ramen en andere elementen weer in balans zijn, ontstaat een gebouw dat het centrum van het terrein kan vormen. Met buurtfuncties als een bioscoop of theater en bedrijvigheid in de plint.


----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Gebouw 041 - Depot Scheepvaartmuseum
Munitieopslag, afluistercentrum, veiligheidsdienst, atoombunker, je hoort de raarste geruchten over dit gebouw. En toch is het gewoon het depot van het Scheepvaartmuseum. Een mooi ontwerp van Liesbeth van der Pol. De buitenkant is geheel van titanium en in de bulten huizen de installaties die nodig zijn om het binnenklimaat en dus de collectie op peil te houden. Het staat wat ongelukkig langs die vermaledijde muur die het terrein van de rest van Kattenburg scheidt, maar is zo prachtig dat het ook op die plek van mij mag blijven staan.


----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Gebouw Koninklijke Marechaussee
De marechaussee heeft inmiddels aangegeven dat ze dit pand wil verlaten en Defensie zal het gebouw voortaan gaan gebruiken als centrum voor de keuring van nieuwe rekruten. Het is wat gesloten door de vele kleine raampjes, maar dat is ook precies de bedoeling. De krijgsmacht heeft liever geen pottenkijkers. Toch vind ik het een geslaagd ontwerp. Het echoot de vorm van het Scheepvaartmuseum aan de andere kant van de Kattenburgerstraat en als 's avonds de lichten achter de ramen aan zijn lijkt het een grote lantaarn die ineens veel luchtiger aandoet. Dit gedeelte van het terrein wordt niet publiek en zal dan ook buiten de plannen voor de toekomstige ontwikkeling blijven.


----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Gebouw Zeekadetkorps
Dit gebouwtje heb ik tot nu toe enkel op foto's gezien, maar het ziet er erg schattig uit. Ik zie hier een perfecte plek voor een bakker, kapper of fietsenmaker. De 'garagedeuren' zouden een mooie ingang naar de winkel kunnen vormen. 

vrijdag 17 maart 2017

Duurzaam badhuis op Marineterrein



Fallon Walton is een Canadees ontwerper die op dit moment bezig is met haar afstudeerproject op de TU Delft. Ze maakte een ontwerp voor een badhuis op het Marineterrein dat op duurzame wijze gebruik maakt van GFT-afval voor de verwarming van het water. Daarnaast maakt ze gebruik van de haven als openbare zwemplek. Het hergebruik van enkele gebouwen van de voormalige verbindingsschool staat centraal. Voor de duidelijkheid: dit is een ontwerp in het kader van een afstudeeropdracht en wordt niet uitgevoerd.

Een van de mooiste badhuizen van Amsterdam stond ooit dicht in de buurt van het Marine-Etablissement op de rand van Wittenburg en was gebouwd in de Amsterdamse Schoolstijl (zie foto onderaan artikel). Door de rigoureuze sloopwoede in de jaren zestig is ook dit monumentale gebouw jammer genoeg verdwenen. Gelukkig is hergebruik van vastgoed tegenwoordig meer gangbaar.




Op haar website legt Wallon uit wat haar uitgangspunten voor het ontwerp zijn:

Objective: To imagine social public program & energy production as contributing to valuable urban social space on the Marineterrein and the greater urban fabric.

Design Question: How can the integration of energy production from food waste and a public bathhouse become a cohesive design? How can it facilitate social connections on the Marineterrein & accommodate future visions for the site?

Technical Question: How can the flows of food waste, energy, and water be locally managed and integrated into the design of a public bathhouse?

This year the City of Amsterdam commissioned the report, ‘Circular Amsterdam,’ which highlights the untapped potential of food waste as a valuable source of energy and a link to a more circular economy. Concurrently, Amsterdam’s Marineterrein is transitioning from a restricted naval site to public space. The city is looking for ways to connect the Marineterrein to the urban fabric, draw on its historical identity and connection to water, and include smart energy infrastructure and a ‘circular city’ approach. My objective is to combine the management of food waste and public water leisure program of a bathhouse as a way to re-imagine energy production as contributing to valuable urban social space on the Marineterrein. The research, thus far, investigates the existing flow of food waste, energy and water in Amsterdam. Using the knowledge and criticisms of the existing situation, innovative and alternative techniques are explored to better integrate and optimize the flows of food waste, energy, and water into the design of a bathhouse. The proposed techniques to manage waste, energy, and water flows along with the size of the bathhouse programs and user capacity are combined to determine the spatial implications as well as the larger urban impact of the results.




Inmiddels gesloopt badhuis op Wittenburg (foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam, jaren twintig)
Andere afbeeldingen: Fallon Walton

maandag 2 januari 2017

Locatie Commandantsbrug naar Marineterrein gelukkige keuze

Tijdelijke draaibrug
In november 2015 schreef ik al eens over de overeenkomsten tussen de (tijdelijke?) Commandantsbrug tussen Dijksgracht en Marineterrein en de al jaren geleden vervangen oude draaibrug tussen de Dijksgracht en het Oosterdokseiland. Daarbij plaatste ik enkele historische foto's die de gelijkenis moesten illustreren. Bij het zoeken naar heel iets anders kwam ik onderstaande foto uit 1965 tegen die nog veel mooier de overeenkomsten toont.
Een jaar geleden was ik nog zeer kritisch over de gekozen plek voor de tijdelijke brug naar het Marineterrein en dan met name over de argumenten van de gemeente. De route via Dijksgracht en Oosterdokseiland zou tijdswinst voor fietsers richting het Centraal Station opleveren en een boost geven aan de herontwikkeling van de kop van de Dijksgracht.

Langere route
De gemeente bewerkstelligde echter nog vóór de oplevering van de Commandantsbrug dat de route juist langer werd, door de fietsbrug bij de Oostertoegang (vlakbij het Centraal Station) te veranderen in voetgangersgebied.
En als je ziet hoe druk het is op een gemiddelde dag op de kop van de Dijksgracht (met mensen die voornamelijk van het Oosterdokseiland en de Piet Heinkade komen), dan denk ik dat een brug op deze plaats niet perse noodzakelijk was.
Maar uiteindelijk ben ik wel blij met de gekozen plek. Het uitzicht vanaf de kade van het Marineterrein naar NEMO is op deze manier ongeschonden gebleven. Ook blijven de grote hordes nog steeds weg. Er is vooral sprake van 'bestemmingsverkeer' of een enkele toevallige toerist met wanderlust. In de toekomst zal het gebied een vaste factor worden voor heel Amsterdam en zijn bezoekers, maar tot die tijd geniet ik nog even van de exclusiviteit van het 'slecht bereikbare' Marineterrein.



Foto: Cor Mulder 20-05-1965

donderdag 7 juli 2016

Bouwkundig Weekblad uit 1968 over nieuwe kantine Marineterrein



Onderdeel van de nieuwbouw op het Marineterrein, die in de jaren zestig plaatsvond als gevolg van de herstructurering van het gebied, was de Kantine voor Korporaals en Manschappen. Ook deze werd ontworpen door Bureau F.C. de Weger, maar had een eigen architect, ir. O. Sluizer. Alhoewel ook hier van prefab-elementen gebruik is gemaakt heeft de kantine veel meer een eigen karakter dan de andere gebouwen die De Weger voor het terrein uittekende. Zoals het Bouwkundig Weekblad in 1968 schreef:

Bij de uitwerking is gezocht naar geleding en toch continuïteit van ruimten door plattegronden, niveauverschillen en verlaagde plafonds. Hierdoor voelt men zich, ook bij geringe bezetting, b.v. gedurende de weekeinden, toch niet verloren in dit gebouw.

Tijdens een eerdere open dag op het Marineterrein mocht ik eens rondlopen door het gebouw, dat nu een functie als Evenementen Centrum heeft. Het is inderdaad een doolhof-achtig gebouw dat, ondanks zijn grootte, knus aandoet.
Jammer genoeg is in de loop der jaren het originele ontwerp nogal hardhandig aangetast. De slanke betonnen dakrand is afgetimmerd met lompe brede panelen. Hierdoor hebben de terrassen op de eerste verdieping ook aan schoonheid ingeboet. De raampartijen zijn verkleind en de vlakverdelingen zijn volledig uit balans geraakt. Ook is de karakteristieke schoorsteen verdwenen.



Naar mijn mening zou de kantine ook in toekomstige plannen voor het Marineterrein bewaard moeten blijven. Maar niet na een grondige reconstructie. Hopelijk bevinden de oorspronkelijke elementen zich nog onder de later toegevoegde panelen en kan het gebouw in oude staat hersteld worden. Het zou een schitterende buurtfunctie kunnen gaan vervullen. Er bevindt zich al een filmzaal in het oorspronkelijke ontwerp, dus een bioscoop met horeca zou een voor de hand liggende optie zijn. In de plint is dan plaats voor buurtwinkels en kleine bedrijfjes.

Klik op de afbeeldingen om de pagina's uit het Bouwkundig Weekblad beter te kunnen zien.

dinsdag 5 juli 2016

Geheimzinnigheid op het Marineterrein



Wat bij rondleidingen over het voormalige Marine-Etablissement telkens weer naar boven komt zijn de geruchten en geheimzinnigheden die altijd met militaire terreinen verbonden zullen zijn. Zo zouden er verschillende ondergrondse bunkers en gangenstelsels op het terrein aanwezig zijn en hebben Hirsi Ali en Geert Wilders hier daadwerkelijk ondergedoken gezeten. Verder heeft op het Marineterrein ook de TIVC gezeten, het Technisch Informatie Verwerkingscentrum, een defensie-onderdeel dat voornamelijk werkte voor de Inlichtingendienst Buitenland (IDB). Hier werd internationaal telefoonverkeer afgeluisterd en geanalyseerd. Gesprekken via satellietverbindingen werden op band opgenomen en met behulp van trefwoorden geselecteerd voor nader onderzoek.
Op veel kaartjes van het terrein werd dit gebouw (nummer 012) weggelaten of was het onbenoemd. 
De Telegraaf schreef op 1 februari 1992 een artikel over de falende Nederlandse veiligheidsdiensten. De TIVC kreeg echter een pluim:

Afluistercentrum
Dank zij het super-geheime en ultra-moderne afluistercentrum op het terrein van het Marine Etablissement bij de Amsterdamse wijk Kattenburg — kosten ongeveer 150 miljoen gulden per jaar — maakte de IDB internationaal furore.
De dienst deed dat in de lente van 1981 nog eens dunnetjes over. Op 7 juni van dat jaar bombardeerden F-16--jachtbommenwerpers van de Israëlische luchtmacht Saddam Hoesseins in aanbouw zijnde kerncentrale in Osirak. Slechts zeer weinigen weten dat de informatie over Iraks eerste nucleaire bolwerk afkomstig was van de Inlichtingendienst Buitenland. Opnieuw was de IDB erin geslaagd een absolute spionagescoop te behalen.




woensdag 15 juni 2016

Amerikaanse militairen doneren in 1960 bloed op Marineterrein

Gisteren was het Wereld Bloeddonordag. Ook in Nederland was hier veel aandacht voor.
Op 5 oktober 1960 werd op het Marineterrein te Amsterdam, op bijzondere wijze, eveneens bloed gedoneerd.
Bij 400 Amerikaanse militairen werd in de ziekenboeg bloed afgenomen. De armen bleken vrijwel allemaal getatoeëerd.
En het kapsel van de getoonde marineman is hede ten dage nog steeds erg hip!



Bron: Handelsblad / 5-10-1960

woensdag 21 januari 2015

Bezuinigingen Marine in 1922

De Marine heeft blijkbaar al eerder het plan gehad het terrein te verlaten danwel in te krimpen vanwege bezuinigingen. Dit artikel stond op 15 oktober 1922 in De Telegraaf.